Niektóre linki na tej stronie mogą być linkami afiliacyjnymi

Kciuk: historia jednego zdjęcia

W prawym dolnym rogu odbitki widać kciuk. Wystaje zza koca, opiera się o kij podtrzymujący płótno namiotu. W wersji, którą znamy, tego kciuka nie ma. Zostało po nim rozmycie, niewidoczne, dopóki nie porówna się obu odbitek obok siebie.

To zdjęcie nazywa się Migrant Mother. Dorothea Lange zrobiła je w marcu 1936 roku w Nipomo w Kalifornii, pracując dla Resettlement Administration. Przez kilkadziesiąt lat nikt nie wiedział, jak nazywa się kobieta na nim. Przez pierwsze czterdzieści lat nie wiedziało tego także samo zdjęcie.

Migrant Mother, wersja retuszowana

Dorothea Lange, Migrant Mother, 1936. Biblioteka Kongresu, kolekcja FSA/OWI, negatyw LC-USF34-9058-C, bez znanych ograniczeń w publikacji. Źródło

Klatka

Zanim powstał ten kadr, Lange stała dalej.

Szeroki kadr z tej samej sesji: kobieta z dziećmi pod płótnem namiotu, dziewczynka trzyma kij

Ta sama sesja, kadr sprzed zbliżenia. Dorothea Lange, 1936. Biblioteka Kongresu, kolekcja FSA/OWI, za Wikimedia Commons. Źródło

Na szerszym kadrze widać rzeczy, których w ikonie nie ma: latarnię naftową, blaszaną miskę postawioną na kufrze, drugą dziewczynkę opartą o ramię matki i trzymającą kij. Widać też, że namiot nie jest namiotem, tylko kawałkiem płótna rozpiętym na kilku kijach.

W relacji z 1960 roku Lange opisała tę scenę krótko: podeszła, zrobiła pięć naświetleń, za każdym razem bliżej, z tego samego kierunku. Nie zapytała o imię ani o historię. Dodała, że kobieta wiedziała, iż te zdjęcia mogą pomóc, więc pomogła, i że było w tym coś z równości. Cytat za: Biblioteka Kongresu

To jest wersja fotografki. Archiwum dokłada do niej własne zastrzeżenie i jest ono ważniejsze, niż się wydaje: na podstawie numerów negatywów nie da się ustalić kolejności, w jakiej powstały te zdjęcia. Numery nadano później, w biurze. Rozszerzonych podpisów i notatek z tej sesji w dokumentacji FSA nie odnaleziono. Biblioteka Kongresu

Kartka

Do odbitki przyklejona jest kartka. Ktoś wystukał na niej zdanie: „Destitute peapickers in California; a 32 year old mother of seven children. February, 1936.” Pod spodem pieczątka z numerem negatywu i adnotacja, że zdjęcie wykonała Dorothea Lange. Obserwacja własna na reprodukcji odbitki

Katalog Biblioteki Kongresu datuje to zdjęcie na marzec 1936 roku. Kartka mówi: luty. Jedna z tych dat jest błędna, a żadna nie jest podpisana nazwiskiem osoby, która ją wpisała.

Montaż z odbitką i kartą podpisu; kciuk wciąż widoczny po prawej

Odbitka sprzed retuszu, naklejona na karton wraz z kartą podpisu. Dorothea Lange, 1936. Biblioteka Kongresu, Prints & Photographs Division, LC-DIG-ppmsca-12883. Źródło

Warto zatrzymać się przy tym, co ta kartka robi. Nie opisuje zdjęcia. Redaguje je. Z kobiety, która w chwili fotografowania jechała z rodziną i czekała, aż ktoś naprawi samochód, robi się „destitute pea picker”. Z konkretnej osoby robi się typ, a typ jest wygodniejszy: można go pokazać w gazecie i nikt nie zapyta o nazwisko.

Według Sary Meister z Museum of Modern Art podpisy tej serii najprawdopodobniej powstały na podstawie doniesień agencji prasowych publikowanych w tym czasie w gazetach. MoMA To ostrożne „najprawdopodobniej” jest tu najważniejsze. Nie znamy autora zdań, które przez dekady tłumaczyły to zdjęcie Ameryce.

Na tej samej kartce ktoś napisał czerwonym: Not for commercial use. Przewodnik Biblioteki Kongresu po tej kolekcji podaje przy tych zdjęciach inne zdanie: brak znanych ograniczeń. Biblioteka Kongresu Dwa sprzeczne komunikaty na jednym kawałku kartonu, obok siebie, przez osiemdziesiąt lat.

Retusz

Rekord Biblioteki Kongresu mówi to bez ogródek: negatyw retuszowano w latach trzydziestych, żeby usunąć kciuk przytrzymujący kij od namiotu w prawym dolnym rogu. Biblioteka Kongresu Meister datuje tę decyzję dokładniej: 1939 rok, Lange poleciła retusz asystentowi. Książka Meister

Wycinek tej samej odbitki co powyżej. Kciuk opiera się o kij podtrzymujący płótno namiotu. Dorothea Lange, 1936. Biblioteka Kongresu, LC-DIG-ppmsca-12883. Źródło

Kciuk nie był pomyłką. Był częścią zdania, które to zdjęcie wypowiada: kobiety siedzącej w prowizorycznym schronieniu, w którym ktoś musi trzymać konstrukcję. Razem z nim zniknęło coś jeszcze, czego nie da się wskazać palcem: informacja, że ta scena wymagała podparcia.

W relacjach o tej decyzji powtarza się jeden szczegół: Roy Stryker, który kierował działem fotografii w FSA, miał być z niej niezadowolony, bo podważała zaufanie do dokumentalnego charakteru całego projektu. To twierdzenie pochodzi od Meister, nie z dokumentu. Zapis samej decyzji się nie zachował. Zachował się jej efekt.

Osoba

W 1978 roku prasa dotarła do kobiety ze zdjęcia. Nazywała się Florence Owens Thompson. Powiedziała wtedy zdanie, które trudno czytać obok relacji Lange o równości: „Żałuję, że zrobiła mi zdjęcie. Nie dostanę z tego ani grosza. Nie zapytała, jak się nazywam. Mówiła, że nie sprzeda zdjęć. Mówiła, że wyśle mi kopię. Nie wysłała.” National Gallery of Art

Thompson nie była zbieraczką grochu. Jechała z rodziną, samochód się zepsuł, mąż i syn poszli do miasta po pomoc. Zdjęcie powstało, bo ktoś czekał przy drodze. National Gallery of Art

Miała też czirokeskie korzenie. Tate To nie jest szczegół biograficzny, to szczegół podpisu. Kartka z 1936 roku opisała ją jako zbieraczkę grochu z Kalifornii, a projekt, dla którego powstało zdjęcie, miał pokazywać biedę białych farmerów. Przez czterdzieści lat nikt tego nie sprawdził.

Ile klatek

Lange mówi o pięciu naświetleniach. Biblioteka Kongresu przechowuje pięć klatek tej sesji i jednocześnie odnotowuje, że dwie dalsze, średnie kadry, nigdy do niej nie trafiły i znajdują się w Oakland Museum. Książka MoMA mówi o siedmiu naświetleniach. Biblioteka Kongresu

Szeroki kadr obozu z tej samej sesji, z kolekcji Oakland Museum

Kadr z tej samej sesji, którego Biblioteka Kongresu nie posiada. Dorothea Lange, 1936. Oakland Museum of California, za Wikimedia Commons. Źródło

Nie da się więc powiedzieć, ile zdjęć zrobiono tamtego dnia, tak samo jak nie da się powiedzieć, w jakiej kolejności. Zostaje seria, z której jedna klatka dostała podpis, ramę, retusz i życie, a pozostałe zostały w archiwum jako materiał dowodowy przeciwko niej.

Kciuk zniknął z negatywu, ale został na odbitce, którą ktoś odłożył do teczki. Wystarczyło, że nikt jej nie wyrzucił.

Dodatkowe lektury

Biblioteka Kongresu: Dorothea Lange's "Migrant Mother" Photographs - przewodnik po serii, z zastrzeżeniem o niemożliwości ustalenia kolejności klatek
Biblioteka Kongresu: rekord negatywu LC-USF34-9058-C - adnotacja o retuszu kciuka i prawach do zdjęcia
MoMA Magazine: Sarah Meister, Piecing Together Dorothea Lange's Migrant Mother - kuratorka o tym, co da się ustalić, a czego nie
Sarah Meister, Dorothea Lange: Migrant Mother, MoMA, 2018 - książka poświęcona jednemu zdjęciu
National Gallery of Art: The Real Lives of People in Dorothea Lange's Portraits - kim była Florence Owens Thompson i jak znalazła się w tym miejscu
Tate: Migrant Mother, Nipomo, California - karta obiektu z cytatem z 1978 roku

Współtworzone przez człowieka i AI.