Niektóre linki na tej stronie mogą być linkami afiliacyjnymi
Po co nam przeglądy roku
Końcówka roku to moment, w którym kultura wizualna na chwilę zwalnia. Pojawiają się podsumowania, zestawienia, rankingi — najlepsze książki fotograficzne, najważniejsze wystawy, obrazy, które „zostały”. W świecie nieustannej aktualizacji takie przeglądy pełnią funkcję pauzy. Nie tyle zamykają rok, co pozwalają go zobaczyć w całości.
Source: Mariusz Nawrocki "Mona Lista Louvre" Original file:
Fotografia w trybie selekcji
W fotografii roczne podsumowania działają jak filtr uwagi, są obiektywną mapą, wyborem perspektywy. Oddzielają to, co intensywnie obecne w obiegu, od tego, co rzeczywiście rezonowało dłużej niż jeden sezon. Wybory redakcji i kuratorów rzadko pokrywają się w pełni z popularnością obrazów w mediach społecznościowych i to napięcie bywa twórcze. Pokazuje różnicę między widzialnością a znaczeniem. W wielu przypadkach dopiero przeglądy roku przywracają wagę projektom długoterminowym, książkom fotograficznym czy wystawom, które wymagały czasu i skupienia.
Source: Wikimedia Commons. Dark Room Original file:
Sztuka między wydarzeniem a trwaniem
W sztuce współczesnej przeglądy roku pełnią też inną, równie istotną rolę - porządkują nadmiar wydarzeń. Festiwale, biennale, wystawy zbiorowe i indywidualne — wszystko to w ciągu roku nakłada się na siebie, często bez wyraźnej hierarchii. Podsumowania więc nie próbują rozstrzygać „co było najlepsze”. Raczej wskazują linie napięć: tematy, które powracały, estetyki, które zyskały znaczenie, gesty artystyczne, które wyraźnie wybrzmiały. Taki sposób myślenia obecny jest w corocznych przeglądach publikowanych przez media i instytucje takie jak The Guardian — Art & Photography czy Tate.
Przegląd jako akt odpowiedzialności
W czasach algorytmicznej selekcji roczne zestawienia stają się też aktem odpowiedzialności redakcyjnej. Ktoś bierze na siebie ciężar wyboru. Ryzyko pominięcia. Konieczność uzasadnienia. Dobrze przygotowany przegląd roku nie zamyka dyskusji. Otwiera ją na nowo — pozwala wrócić do obrazów i prac, które mogły umknąć w biegu codziennych premier. To ważne, bo wielu z odbiorców fotografii szuka wektorów, wskazań na trendy, konkretnych artystów, czy prace.
Source: Wikimedia Commons. Contact Sheet of 9 West 57th Street, 1970s Original file:
Cisza po obrazie
Co istotne, przeglądy roku w fotografii i sztuce coraz częściej operują ciszą zamiast fajerwerków. Mniej list „top 10”, więcej kontekstu. Mniej sensacji, więcej refleksji. To znak zmęczenia nadmiarem bodźców i jednocześnie próba odzyskania spokojnej relacji z obrazem. Być może właśnie dlatego podsumowania wciąż mają sens — jako moment zatrzymania, nie podsumowania na siłę. Przeglądy roku nie są więc ostatecznym werdyktem. Są propozycją spojrzenia. Przypomnieniem, że kultura wizualna potrzebuje nie tylko produkcji, ale też pamięci i selekcji. Fotografia i sztuka, oglądane z perspektywy całego roku, zaczynają mówić innym tonem. Cichszym. Bardziej wyważonym. I często właśnie wtedy stają się naprawdę widoczne.
-
The Best Art and Photography of 2025 — The Guardian — roczne zestawienie najciekawszych wydarzeń, wystaw i fotografii z perspektywy krytyków jednego z najbardziej wpływowych mediów kultury wizualnej.
-
Photographic Publication of the Year 2025 – Fotofestiwal Łódź — prestiżowy konkurs i wystawa wyróżniająca najlepsze publikacje fotograficzne roku, łączące narrację obrazem z projektowaniem książki.
-
Review of the Year 2025: Top 25 Photography — It’s Nice That — przegląd 25 istotnych fotografii i projektów fotograficznych roku z perspektywy redakcji medium skupionego na kreatywnych praktykach wizualnych.
-
Best Photography Books of the Year 2025 — Aperture — coroczny wybór publikacji fotograficznych, który zamiast rankingów proponuje krytyczny ogląd książki jako medium narracji i pamięci obrazu.
-
The Photographers’ Selection: 2025 — Magnum Photos — roczne zestawienie wybranych przez członków kolektywu Magnum zdjęć i projektów, z perspektywy praktyków dokumentu i fotografii reporterskiej.
Dalsza lektura
Jeśli interesują Cię roczne podsumowania i publikacje zbierające najważniejsze zjawiska w fotografii i sztuce, warto zajrzeć do oferty książek i albumów dostępnych na Amazon — np. w kategorii best photography books of the year. Dziękuję za lekturę.